دلبر (خلوت خاص) با صدای شهرام ناظری و آهنگسازی کیخسرو پورناظری، تصنیفی از آلبوم «صدای سخن عشق» بر شعر نورعلیشاه اصفهانی است. این آهنگ در دستگاه شور گوشه دشتی و به صورت سیزدهضربی تنظیم و اجرا گردید. هنرجویان تنبور در این نوشتار افزون بر آهنگ دلبر میتوانند با نتهای این آهنگ نیز آشنا شوند.
آهنگ دلبر (خلوت خاص)
تصنیف «خلوت خاص» که با نام «دل خلوت خاص دلبر آمد» نیز شناخته میشود، یکی از آثار خاطرهانگیز گروه تنبور شمس به سرپرستی کیخسرو پورناظری است. این اثر با آواز شهرام ناظری در آلبوم «صدای سخن عشق» منتشر شد و از نمونههای شاخص استفاده از تنبور در ساختار تصنیفسازی معاصر موسیقی ایرانی به شمار میرود.
«خلوت خاص» حاصل پیوند سه عنصر مهم است: شعر عرفانی نورعلیشاه اصفهانی، آهنگسازی کیخسرو پورناظری و شیوه آوازخوانی شهرام ناظری. همراهی گروهی تنبورها نیز به این اثر شخصیت صوتی ویژهای بخشیده است.
آلبوم «صدای سخن عشق» که انتشار اولیه آن به سال ۱۳۶۲ بازمیگردد، از آثار مهم دوران آغازین فعالیت گروه شمس است. در این مجموعه، موسیقی تنبور با اشعار فارسی و کردی پیوند مییابد و قابلیتهای این ساز در اجرای گروهی و همراهی با آواز به نمایش گذاشته میشود.
نت آهنگ خلوت خاص برای تنبور
«خلوت خاص» از آثاری است که مطالعه و تمرین ملودی آن میتواند برای آشنایی هنرجویان با شیوه آهنگسازی گروهی برای تنبور مفید باشد. این آهنگ در دستگاه شور گوشه دشتی و میزان موسیقی بهصورت سیزدهضربی تنظیم و اجرا گردید. همه نتها بمل هستند و تنها نت Sol (پرده شماره هفتم) بهصورت بکار میباشد.
برای تنظیم نت این قطعه، لازم است ابتدا نسخه اجرایی موردنظر مشخص شود؛ زیرا ممکن است تنظیمهای آموزشی و بازاجرایی، از نظر جملهبندی، کوک و همراهی سازها با نسخه اصلی تفاوت داشته باشند.

نت آهنگ خلوت خاص برای تنبور
در نتنویسی آموزشی خلوت خاص برای تنبور بهتر است علاوه بر نتهای ملودی، مواردی مانند کشش زمانی نتها، محل تغییر جملههای موسیقایی، علائم مضرابگذاری و بخشهای تکرارشونده نیز مشخص شوند. همچنین تفکیک ملودی اصلی تصنیف از قسمتهای آوازی میتواند روند یادگیری اثر را برای هنرجویان آسانتر کند.
مشخصات آهنگ خلوت خاص
- نام اثر: خلوت خاص (دلبر)
- خواننده: شهرام ناظری
- آهنگساز: کیخسرو پورناظری
- شاعر تصنیف: نورعلیشاه اصفهانی
- شاعر بخش آوازی: حافظ شیرازی
- گروه اجراکننده: گروه تنبور شمس
- آلبوم: صدای سخن عشق
- سال انتشار اولیه آلبوم: ۱۳۶۲
- سازهای شاخص: تنبور و دف
متن آهنگ خلوت خاص
شعر اصلی آهنگ «خلوت خاص» از نورعلیشاه اصفهانی، شاعر و عارف ایرانی سده دوازدهم هجری قمری است. او که با نام نورعلیشاه اول نیز شناخته میشود، از چهرههای عرفانی سلسله نعمتاللهی بود و در اشعار خود به موضوعاتی مانند عشق الهی، تجلی معشوق، صفای باطن و سیر و سلوک معنوی میپرداخت.
دل خلوت خاص دلبر آمد، دلبر به کرم به دل برآمد
جان آینه جمال جانان، تن خاک دیار دلبر آمد
♪♪♫♪♪♯
ساقی به ظهور خویش دم زد
صد گونه سپاس مظهر آمد، صد گونه سپاس مظهر آمد
♪♪♫♪♪♯
از عکس فروغ روی دلدار، دل آینهء منور آمد
شد محفل دل ز غیر خالی، یار از دل دلبری درآمد
♪♪♫♪♪♯
جز دلم کو ز ازل تا به ابد ، عاشق رفت
جاودان کس نشنیدم که در این کار بماند
♪♪♫♪♪♯
از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر
یادگاری که درین گنبد دوار بماند
در شعر نورعلیشاه، دل به خلوتگاهی برای حضور معشوق تبدیل میشود. شاعر با بهرهگیری از تصویرهایی مانند آینه، نور و جمال محبوب، تجربهای عرفانی را توصیف میکند که در آن دل از تعلقات دیگر خالی میشود و حضور معشوق همه فضای آن را فرامیگیرد.
سخن پایانی
تصنیف «خلوت خاص» نمونهای از پیوند شعر عرفانی فارسی با ظرفیتهای موسیقایی تنبور است. در این اثر، کیخسرو پورناظری با استفاده از ساختار گروهی تنبور، بستری برای اجرای اشعار نورعلیشاه و حافظ فراهم کرده و شهرام ناظری نیز با شیوه آوازی خود به بیان این اشعار پرداخته است. برای هنرجویان تنبور، اهمیت «خلوت خاص» تنها در زیبایی ملودی آن نیست؛ بلکه این اثر فرصتی برای شناخت یکی از جریانهای مؤثر در گسترش تنبورنوازی گروهی و آشنایی با رابطه میان شعر، تصنیف و آواز ایرانی به شمار میرود.
منابع
۱. دیوان نورعلیشاه اصفهانی، غزل شماره ۱۰۴، گنجور.
۲. دیوان حافظ، غزل شماره ۱۷۸، گنجور.
۳. خبرگزاری تسنیم، «۴۰ سال، ۴۰ آلبوم؛ نگاهی به آلبوم صدای سخن عشق»، ۱۳ بهمن ۱۳۹۷.
۴. آرشیو تنبوربان، معرفی آلبوم «صدای سخن عشق»، گروه تنبور شمس.