مهرداد ملکی (زاده ۱۳۵۹ در زنجان) آهنگساز، خواننده، مدرس موسیقی و از نوازندگان شناخته‌شده ساز تنبور و دف است. او از هنرمندانی است که ضمن بهره‌گیری از سنت‌های کهن تنبورنوازی، به تجربه شیوه‌های تازه در آهنگسازی و اجرای گروهی روی آورده است. تسلط بر سازهای کوبه‌ای و آشنایی با موسیقی مقامی از ویژگی‌های فعالیت هنری او به شمار می‌رود.
زندگی و آموزش موسیقی مهرداد ملکی
مهرداد ملکی در سال ۱۳۵۹ در خانواده‌ای هنردوست در زنجان متولد شد. او از سال‌های نخست زندگی به موسیقی علاقه‌مند شد و آموزش تنبور را از دوران کودکی آغاز کرد. در مسیر فراگیری این ساز از آموزه‌های استادان برجسته‌ای مانند سید خلیل عالی‌نژاد و سید امرالله شاه‌ابراهیمی بهره برد.
آشنایی با شیوه‌های نوازندگی در مناطق گوران و هورامان نیز در شکل‌گیری نگاه موسیقایی او مؤثر بود. این تجربه‌ها موجب شد ملکی علاوه بر فراگیری فنون نوازندگی، با ساختار مقام‌ها، جمله‌بندی ملودیک و ظرفیت‌های اجرایی تنبور آشنایی بیشتری پیدا کند.
او در کنار تنبور به فراگیری سازهای کوبه‌ای، به‌ویژه دف و طبلا پرداخت. آشنایی با سازهایی مانند دایره و بندیر نیز دامنه فعالیت‌های او را گسترش داد. مهارت در نوازندگی دف و شناخت ریتم‌های گوناگون، در شیوه تنظیم و اجرای آثارش بازتاب یافته است.
سبک نوازندگی و جایگاه هنری
مهرداد ملکی را می‌توان از هنرمندان دوران گذار تنبور از اجراهای عمدتاً سنتی به شکل‌های متنوع‌تر آهنگسازی و گروه‌نوازی دانست. زمانی که او فعالیت هنری خود را آغاز کرد، تنبور هنوز در میان عموم مردم به اندازه امروز شناخته‌شده نبود. بااین‌حال، تلاش استادانی مانند امیر حیاتی، سید خلیل عالی‌نژاد و هنرمندان گروه شمس زمینه معرفی گسترده‌تر این ساز را فراهم کرده بود.
ملکی نیز مانند بسیاری از نوازندگان هم‌دوره خود با مسئله حفظ اصالت موسیقی مقامی و ضرورت تجربه شیوه‌های تازه مواجه شد. او کوشید با استفاده از ظرفیت‌های ملودیک تنبور و همراهی سازهای کوبه‌ای، بیان موسیقایی ویژه خود را شکل دهد.
در آثار او توجه به ریتم، تکرار جمله‌های ملودیک، همراهی آواز و تنوع در تنظیم سازها دیده می‌شود. این ویژگی‌ها به‌ویژه در اجراهای گروهی برجسته‌تر هستند. بااین‌حال، فعالیت او را نباید صرفاً در نوگرایی خلاصه کرد؛ زیرا شناخت موسیقی سنتی تنبور همچنان یکی از پایه‌های اصلی نوازندگی اوست.
فعالیت‌های هنری و گروه مهرآیین
مهرداد ملکی علاوه بر نوازندگی و آهنگسازی، در زمینه آموزش موسیقی و سرپرستی گروه‌های تنبورنوازی نیز فعالیت داشته است. از مهم‌ترین فعالیت‌های او می‌توان به سرپرستی و آهنگسازی گروه موسیقی مهرآیین اشاره کرد.
در اجراهای این گروه، تنبور ساز محوری است و سازهای دیگری مانند دف، بندیر، کمانچه و عود نیز متناسب با ساختار قطعات حضور دارند. ملکی در تنظیم آثار گروهی به استفاده از بافت‌های چندصدایی، ریتم‌های متنوع و ترکیب رنگ صوتی سازها توجه نشان داده است.
از جمله فعالیت‌های گروه مهرآیین، اجرای کنسرت در تالار اندیشه حوزه هنری در دی‌ماه ۱۴۰۳ با خوانندگی بامداد فلاحتی بود. در این برنامه آثاری با اشعار مولانا، عراقی، فروغی بسطامی، هلالی جغتایی و دیگر شاعران ایرانی در قالب تنظیم‌های گروهی ارائه شد.
آثار مهرداد ملکی
از آثار شناخته‌شده مهرداد ملکی می‌توان به قطعه «مدد از تنبور» اشاره کرد که با نام «نور» نیز معرفی شده است. این اثر با آهنگسازی، نوازندگی تنبور و خوانندگی ملکی، همخوانی سمیرا نوری و شعری از حافظ ایمانی تولید شده است.
تنظیم و صدابرداری این قطعه را شروین موسوی بر عهده داشته و سید حبیب افشار و محمود ملکی در نوازندگی تنبور و دف مشارکت کرده‌اند. نماهنگ این اثر نیز با همکاری گروه هنری خویشتن و کارگردانی سید حبیب افشار تولید شده است. مدت اجرای منتشرشده آن چهار دقیقه و پنجاه‌وسه ثانیه است.
مدد از تنبور با بهره‌گیری از جمله‌های تکرارشونده، آواز و همراهی سازهای کوبه‌ای، نمونه‌ای از رویکرد ملکی به آهنگسازی برای تنبور است. در این قطعه، ملودی و ریتم در کنار یکدیگر ساختاری پرتحرک ایجاد کرده‌اند و همخوانی نیز به گسترش فضای صوتی اثر کمک می‌کند. در ادامه این مسیر، نوازندگانی مانند پوریا سیحون، فراز کاویانی، ادریس رضایی و فرنود الهامی نیز به گسترش شیوه‌های اجرایی این ساز پرداخته‌اند.
سخن پایانی
مهرداد ملکی از نوازندگانی است که فعالیت هنری خود را بر شناخت سنت‌های تنبور و تجربه امکانات تازه این ساز استوار کرده است. توجه به موسیقی مقامی، مهارت در سازهای کوبه‌ای و تجربه آهنگسازی و گروه‌نوازی، از مهم‌ترین ویژگی‌های کارنامه هنری اوست. در بررسی سیر تحول تنبور معاصر، می‌توان میان نسل استادان سنتی و نوازندگان نوگرای متأخر تمایز قائل شد. ملکی به نسلی تعلق دارد که در این گذار نقش داشته و راه را برای گسترش تجربه‌های تازه در موسیقی تنبور هموار کرده است.
نگارنده: تنبور نواز | 
